Day: 19.02.2026

Երկրի տարեկան պտույտը: Կլիմայական եղանակների ստեղծումը։

Դասի հղումը

Դիտե’լ տեսանյութը

Պատասխանել Հարցերին

1.Ի՞նչ ուղեծրով է պտտվում Երկիրն Արեգակի շուրջ:

Երկիրն արեգակի շուրջը պտտվում է արևմուտքից արևելք ուղղությամբ, որն ունի էլիպսաձև տեսք։ Պտտվելիս Երկիրը մերթ մոտենում է արեգակին, մերթ հեռանում նրանից։ Մերձակետում նրա հեռավորությունի Արեգակից 147 մլն կմ է, իսկ հեռակետում՝ 152 մլն կմ։ Մեկ լրիվ պտույտը կազմում է 940 մլն կմ, որը Երկիրն անցնում է 365 օր 6 ժամում կամ մեկ տարում։

2.Ի՞նչ են կլիմայական եղանակները, որո՞նք են դրանց առաջացման գլխավոր պատճառները:

Երկրի տարեկան պտույտի աշխարհագրական գլխավոր հետևանքը կլիմայական եղանակների առաջացումն է։ Երկրի առանցքը ուղեծրի հարթությունից շեղված է 66,50-ով, որի հետևանքով մեկ Հյուսիսային կիսագունդն է թեքված դեպի արեգակը, մեկ՝ Հարավայինը։ Արդյունքում, երկրի մակերևույթը ստանում է տարբեր քանակի լույս և ջերմություն, որի պատճառով տեղի է ունենում եղանակների հերթափոխ, գիշերվա և ցերեկվա տևողությունների փոփոխություն։

3.Ի՞նչ են արևակայության կամ արևադարձի օրերը, ե՞րբ են դրանք լինում:

Արևակայության կամ արևադարձի օրը արևի ճառագայթները կեսօրին ուղղահայաց են ընկնում հյուսիսային լայնության 23,50 զուգահեռականի վրա։ Դրանք լինում են հունիսի 22-ին՝ ամառային արևադարձի օր, և դեկտեմբերի 22-ին՝ ձմեռային արևադարձի օր։

4.Ի՞նչ են բևեռային շրջագծերը, ո՞ր լայնությունների են դրանք:

Բևեռային գիշերների և ցերեկների հերթափոխի գիծը անվանում են բևեռային շրջագիծ։

Հասարակածից մինչև Հյուսիսային լայնության 66,50 զուգահեռականը Հյուսիսային բևեռային շրջագիծն է, իսկ հասարակածից մինչև Հարավային լայնության 66,50 զուգահեռականը Հարավային բևեռային շրջագիծն է։

5.Ի՞նչ ենք հասկանում’ գիշերահավասարի օր ասելով:

Սեպտեմբերի 23-ին և մարտի 21-ին որևէ կիսագունդ թեքված չէ դեպի Արեգակը, իսկ բևեռներն էլ գտնվում են Արեգակից հավասար հեռավորության վրա։ Այս ժամանակ Արեգակի ճառագայթները կեսօրին ուղղահայաց են ընկնում հասարակածի վրա։ Երկու կիսագնդերը հավասարաչափ լույս ու ջերմություն են ստանում Արեգակից, ամբողջ երկրագնդի վրա ցերեկը հավասարվում է  գիշերվան։ Սեպտեմբերի 23-ը կոչվում է աշնանային գիշերահավասարի օր, մարտի 21-ը՝ գարնանային գիշերահավասարի օր։

Թեմա՝ Տեքստային խնդիրների լուծումը գծային հավասարումների միջոցով։

Առաջադրանքները մնում են նույնը , լրացուցիչ 353

353. ա) 7400 դրամը վճարեցին  19 մետաղադրամներով՝ օգտագործելով միայն  200 և  500 դրամանոցներ: Քանի՞   200 դրամանոց մետաղադրամ օգտագործեցին:

200 դրամանոցը նշ. x հատ

500 դրամանոցը կլ. (19 – x) հատ

Հավասարումը կլինի՝

200x + (19 – x)500 = 7400

200x + 9500 – 500x = 7400

9500 – 7400 = 500x – 200x

2100 = 300x

x = 2100 : 300 = 7(200 դրամանոց)

Պատ՝. 7:

բ)  27 000 դրամը մանրել են  100 և 200 դրամանոց մետաղադրամներով: Ստացվել է 170 մետաղադրամ: Դրանցից քանի՞ սն են  100, քանիսը՝ 200 դրամանոց:

100 դրամանոցը նշ. x հատ

200 դրամանոցը կլ. (170 – x) հատ

Հավասարումը կլինի՝

100x + (170 – x)200 = 27000

100x + 34000 – 200x = 27000

34000 – 27000 = 200x – 100x

7000 = 100x

x = 7000 : 100 = 70(հատ 100 դրամանոց)

170 – 70 = 100(հատ 200 դրամանոց)

ՄԻ՞ԹԵ ՎԵՐՋԻՆ ՊՈԵՏՆ ԵՄ ԵՍ

Մի՞թե վերջին պոետն եմ ես, 
Վերջին երգիչն իմ երկրի, 
Մա՞հն է արդյոք, թե նի՞նջը քեզ 
Պատել, պայծառ Նաիրի։
     
Վտարանդի, երկրում աղոտ, 
Լուսեղ, քեզ եմ երազում, 
Եվ հնչում է, որպես աղոթք 
Արքայական քո լեզուն։
     
Հնչում է միշտ խոր ու պայծառ, 
Եվ խոցում է, և այրում, 
Արդյոք բոցե վարդե՞րդ են վառ, 
Թե՞ վերքերն իմ հրահրուն։
     
Ահով ահա կանչում եմ քեզ 
Ցոլա, ցնորք Նաիրի՛, — 
Մի՞թե վերջին պոետն եմ ես, 
Վերջին երգիչն իմ երկրի…

Տերյանի այս բանաստեղծությունը համարվում է նրա ամենացավոտ ու խոր հայրենասիրական ստեղծագործություններից մեկը։ Բանաստեղծության մեջ ընդգծվում է նրա կարոտը, հայրենի լեզվի սրբությունը, հոգևոր կապը հայրենիքի հետ։ Հայոց լեզուն ներկայացված է որպես մեծ, հզոր և սուրբ։ Բանաստեղծության մեջ կա տխրություն, անհանգստություն, խոր կարոտ, բայց նաև հավատ։

Մշուշի միջից,— տեսի՜լ դյութական,— Բացվում է կրկին Նաիրին տրտում. Ո՞ր երկրի սրտում թախիծ կա այնքան, Եվ այնքան ներում — ո՞ր երկրի սրտում. Որտե՞ղ են քարերն այնպես վերամբարձ Ձեռների նըման պարզված երկնքին, Որտե՞ղ է աղոթքն այնպես վեհ ու պարզ Եվ զոհաբերումն այնպես խնդագին… Որտե՞ղ է խոցում այնպես չար ու խոր Սիրտը մարդկային դաշույնը քինոտ. Որտե՞ղ է հոգին այնպես վիրավոր, Եվ անպարտ երկիրն այնպես արյունոտ…

[1915]

Այս բանաստեղծության մեջ Վահան Տերյանը արտահայտում է խորը ցավ, կարոտ և հպարտություն։ Բանաստեղծը հիշեցնում է ժողովրդի տառապանքները, սակայն ասում է նաև՝ «անպարտ երկիր»։ Այսինքն՝ որքան էլ ցավ կա, Հայաստանը չի կոտրվում։ Տերյանը հիանում է Հայաստանով, բայց նաև ցավում է ճակատագրի համար։ Բանաստեղծության մեջ միաժամանակ կա ցավ և տխրություն, հպարտություն, հավատ և ներողամտություն։ Տերյանը ցույց է տալիս, որ հայ ժողովուրդը շատ է տառապել, բայց ունի մեծ սիրտ, ներում և ուժ։

Այս բանաստեղծությունը հայրենասիրական է։ Այն ցույց է տալիս Հայաստանի գեղեցկությունը, վեհությունը և միևնույն ժամանակ նրա ծանր ճակատագիրը։ Բանաստեղծը ցավում է, բայց նաև հպարտանում իր հայրենիքով։