Առաջադրանք 1
Երվանդական Հայաստանի կազմավորումը և Աքեմենյան Պարսկաստանը (էջ 52 — 57)
Ա1 | Հասկացություններ և անուններ
Բնութագրի՛ր:
Պարույր Սկայորդի – Հայկ Նահապետի սերնդից էր։ Նա միացել էր Ասորեստանի դեմ Մարաստանի (Մեդիայի) և Բաբելոնի թագավորների դաշինքին։ Գործուն մասնակցության համար Պարույր Սկայորդին Մարաստանի արքա Կիաքսարի կողմից թագադրվում և ճանաչվում է Հայաստանի թագավոր։ (Ք. ա. VII դարի վերջին)
Երվանդ I Սակավակյաց – իր տիրապետությունը հաստատում է այն հողերի վրա, որոնք ժամանակին Վանի թագավորությունն էր վերահսկում։ Թագավորության սահմանները հյուսիսարևմուտքում հասնում են մինչև Սև ծովի ափեր, հարավ-արևելքում ՝ Մարաստան, հարավում ՝ Հյուսիսային Միջագետք։ Արքայական նոր հարստությունը նրա անունով կոչվում է Երվանդական կամ Երվանդյան։ Կենտրոնն էր Տուշպա-Վան քաղաքը։
Տիգրան Երվանդյան – աջակցել էր Կյուրոս Մեծին և Հայաստանը, իբրև Աքեմենյան Պարսկաստանի դաշնակից երկիր, ներքին ինքնավարությունը պահպանում էր հարկ վճարելու և պատերազմի ժամանակ զորք տրամադրելու պայմանով։ Դա հայկական կողմին թույլ է տալիս պահպանել ձեռք բերված տարածքները՝ չհրաժարվելով լիակատար անկախությունից
Կյուրոս Մեծ – Աքեմենյան թագավոր, որը լայնածավալ ապստամբություն էր կազմակերպել մարական տիրապետության դեմ:
Դարեհ I – Պարսկաստանում կառավարել է Ք.ա. 522-486թթ., որի կառավարման առաջին իսկ տարում ապստամբում են հպատակ մի շարք երկրներ։ Դրանց թվում էր և Հայաստանը։
Քսենոփոն — հույն զորավար և պատմիչ Քսենոփոնից, որը Ք. ա. 401 թ. անցել է Հայաստանով։ Ըստ նրա՝ այդ ժամանակ Հայաստանի սատրապը Երվանդն (Օրոնտեսն) էր, որն ամուսնացած էր Աքեմենյան արքայադստեր հետ և սեփական պատկերով դրամներ էր հատում։
սատրապ – հին պարսկերեն «խշաթրապավան» բառի հունարեն տարբերակը։ Բառացի նշանակում է «[արքայական] իշխանության պաշտպան»։ Նա արքայի անմիջական ներկայացուցիչն էր մարզում ՝ սատրապությունում, որտեղ օգտվում էր թագավորական բոլոր արտոնություններից։
Արքայական ճանապարհ – հինավուրց առևտրային և ռազմավարական նշանակության ճանապարհ, որը կառուցվել է Աքեմենյան կայսրության արքա Դարեհ I-ի կողմից Ք. ա. 5-րդ դարում։ Ենթադրվում է, որ ձիավոր սուրհանդակները դրա մի ծայրից (Շոշ (Սուզա)) մյուսը (Սարդես) անցնում էին 9 օրում։ Այն շուրջ 2700 կմ երկարություն ուներ։
Ա2 | Հիմնական գաղափարներ
ա. Ներկայացրո՛ւ։
- Ինչպե՞ս հաջողվեց Պարույր Սկայորդուն ճանաչվել հայոց արքա և հաստատվել Հայաստանի գահին:
- Նա միացել էր Ասորեստանի դեմ Մարաստանի (Մեդիայի) և Բաբելոնի թագավորների դաշինքին։ Ք. ա. 612 թ. դաշինքի երկրները գրավում և ավերում են Ասորեստանի մայրաքաղաք Նինվեն։ Մի քանի տարի անց արդեն կործանվում է Ասորեստանի կայսրությունը։ Գործուն մասնակցության համար Պարույր Սկայորդին Մարաստանի արքա Կիաքսարի կողմից թագադրվում և ճանաչվում է Հայաստանի թագավոր։ Պարույր արքան իր իշխանության տակ միավորել էր Վանա լճից մինչև Եփրատ ընկած տարածքները՝ նպատակ ունենալով իր վերահսկողությունը հաստատել ամբողջ լեռնաշխարհի վրա։
բ. Բացատրի՛ր։
- Ի՞նչ դեր ունեցան Երվանդ I Սակավակյացը և Տիգրան Երվանդյանը Հայաստանի ինքնուրույնության պահպանման գործում:
- Նրանք ապստամբությունների միջոցով կարողացան պահպանել իրենց ինքնուրույնությունն անգամ սատրապության շրջանում և առանձնահատուկ տեղ զբաղեցնել Աքեմենյան կայսրության համակարգում։ Նրանք ցույց տվեցին, որ հանդուրժողականության քաղաքականությամբ, իսկ անհրաժեշտության դեպքում ՝ նաև ապստամբությունների միջոցով կարող են երկիրը պահել կայուն և խաղաղ վիճակում:
գ. Վերլուծի՛ր։
- Ի՞նչ մեթոդներ օգտագործեց Դարեհը իր կայսրության միասնականությունը պահելու համար։ Ինչպե՞ս էր ազդում նրա քաղաքականությունը Հայաստանի վրա։
- Դարեհը կայսրությունը բաժանում է 20 մարզերի, որոնք կոչվում էին սատրապություններ: Դրանք կառավարվում էին սատրապների կողմից, որոնք հավաքում էին հարկերը, ապահովում էին արդարադատությունն ու անվտանգությունը, զինվորներ էին հավաքում թագավորական բանակի համար։ Սատրապների կողմից մարզերի կառավարման քաղաքականությունը Դարեհի կայսրությունը միավորելու ճանապարհներից մեկն էր։