Լևոն Մադոյան

1. Հաշվել հետևյալ նյութերի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը․
ա) H₂O
բ) CO₂
գ) NH₃
դ) H₂SO₄
ե) CaCO₃. 

Mr(H₂O) = 2 + 16 = 18

Mr(CO₂) = 12 + 16 + 16 = 44

Mr(NH₃) = 14 + 3 = 17

Mr(H₂SO₄) = 2 + 32 + 16 + 16 + 16 + 16 = 98

Mr(CaCO₃) = 40 + 12 + 16 + 16 + 16 = 100

2. Ո՞ր նյութի Mr-ն է 44։
ա) CO
բ) CO₂
գ) N₂
դ) O₂ 

Mr(CO₂) = 12 + 16 + 16 = 44

3. Ո՞ր նյութի Mr-ն է 18։
ա) H₂O
բ) NH₃
գ) CH₄
դ) O₂ 

Mr(H₂O) = 2 + 16 = 18

Համեմատել 

4. Ո՞ր նյութն ունի ավելի մեծ Mr․
ա) N₂ թե՞ O₂
բ) CH₄ թե՞ CO₂
գ) NaCl թե՞ KCl 

Mr(N₂) = 14 + 14 = 28

Mr(O₂) = 16 + 16 = 32

Mr(CH₄) = 12 + 4 = 16

Mr(CO₂) = 12 + 16 + 16 = 44

Mr(NaCl) = 23 + 35,5 = 58,5

Mr(KCl) = 39 + 35,5 = 74,5

Տարրի Զանգվածային Բաժինը

Al₂O₃

W = n • Ar / mr • 100%

Mr(Al₂O₃) = 27 + 27 + 16 + 16 + 16 = 102

1. W_(C) = 2 • 27 / 102 • 100% = 52,9%
2. W_(o) = 3 • 16 / 102 • 100% = 47,1%

Դաս Մթնոլորտի ընդհանուր շրջանառությունը։ Օդային զանգվածները

Դասի հղումը

Դիտել տեսանյութը

Մթնոլորտում օդի շարժման բոլոր ձևերը միասին կոչվում են մթնոլորտի ընդհանուր շրջանառություն։

Պատասխանել Հարցերին

1.Ի՞նչ դեր ունի մթնոլորտի ընդհանուր շրջանառությունը երկրագնդի վրա։

Մթնոլորտի ընդհանուր շրջանառությունը երկրագնդի վրա տեղափոխում ու վերաբաշխում է  արեգակնային ջերմությունը։ Առանց դրա հասարակածի վրա օդի ջերմաստիճանը 130C-ով ավելի բարձր կլիներ, իսկ 70-80 աստիճան լայնություններում 230C-ով ցածր կլիներ, քան հիմա։

2.Մթնոլորտի ճնշման քանի գոտիներ գիտեք։

Երկրագնդի վրա կա մթնոլորտային ճնշման բարձր և ցածր գոտիներ։ Բարձր ճնշման գոտիները չորսն են՝ երկուսը ձևավորվել են հյուսիսային և հարավային լայնություններում, իսկ երկուսը՝ բևեռների շրջանում (հյուսիսային և հարավային բևեռային)։ Ցածր ճնշման գոտիները երեքն են։ Մեկը ձևավորվել է հասարակածային լայնություններում, իսկ երկուսը՝ հյուսիսային և հարավային բարեխառն լայնությունների վրա։

3.Ի՞նչ է օդային զանգվածը։

Օդային զանգված է կոչվում ընդարձակ համասեռ տարածքի վրա ձևավորված ներքնոլորտի մեծ ծավալի օդը, որն ունի ջերմության, խոնավության և թափանցիկության միատեսակ հատկանիշներ։ Օդային զանգվածի հիմնական հատկանիշներն են ջերմությունը, խոնավությունը, թափանցիկությունը։

Կան օդային զանգվածների չորս հիմնական տիպ՝ հասարակածային, արևադարձային, բարեխառն և արկտիկական (անտարկտիկական)

4.Ի՞նչ է մթնոլորտային ճակատը։

Օդային զանգվածների հանդիպման դեպքում ձևավորվում են անցումային անկայուն զոնաներ, որոնք էլ կոչվում են մթնոլորտային ճակատներ։

Տափակ որդեր

Հարգելի՛ սովորողներ, այս շաբաթ ներկայացնելու եք հետևյալ թեմաները․

Դասագրքից Էջ՝ 112-117

Տափակ որդերի տիպ

Սպիտակ պլանարիա

Ժապավենաձև որդեր

Դասարանական աշխտանք․

Տափակ որդերը պատկանում են
ա. միաբջիջներին
բ. բազմաբջիջներին
գ. բույսերին
դ. սնկերին

Տափակ որդերի մարմինը
ա. կլոր է
բ. տափակ է
գ. գնդաձև է
դ. օղակաձև է

Սպիտակ պլանարիան ապրում է
ա. ծովում
բ. քաղցրահամ ջրում
գ. անապատում
դ. օդում

Պլանարիայի մարմնի առջևի մասում կան
ա. աչքեր
բ. ոտքեր
գ. թևեր
դ. խռիկներ

Պլանարիան ունի
ա. վերածնման հատկություն
բ. թոքեր
գ. խեցի
դ. ոտքեր

Ժապավենաձև որդերը համարվում են
ա. գիշատիչներ
բ. մակաբույծներ
գ. բույսեր
դ. թռչուններ

Ժապավենաձև որդերի գլխամասը կոչվում է
ա. պոչ
բ. սկոլեքս
գ. օղակ
դ. թարթիչ

Ժապավենաձև որդերը սնվում են
ա. հողով
բ. ջրով
գ. տիրոջ օրգանիզմից
դ. արևի լույսով

Տափակ որդերը շնչում են
ա. թոքերով
բ. մաշկի միջոցով
գ. խռիկներով
դ. քթով

Տափակ որդերը պատկանում են
ա. ողնաշարավորներին
բ. անողնաշարավորներին
գ. կաթնասուններին
դ. թռչուններին

5. Определи у существительных род, число, падеж.

Образец: По степи – по чему? (степь), ж.р., ед.ч., Д.п.

по болоту – по чему? (болото), ср.р., ед.ч., Д.п.

на ветках – на чём? (ветки), ж.р., мн.ч., П.п.

из гнезда – из чего? (гнездо), ср.р., ед.ч., Р.п.

перед учителем – перед кем? (учитель), м.р., ед.ч., Т.п.

над облаками – над чем? (облака), ср.р., мн.ч., Т.п.

в ненастье – в чём? (ненастье), ср.р., ед.ч., П.п.

для скворцов – для кого? (скворцы), м.р., мн.ч., Р.п.

к солнцу – к чему? (солнце), ср.р., ед.ч., Д.п.

об улыбке – о чём? (улыбка), ж.р., ед.ч., П.п.

про сказки – про что? (сказки), ж.р., мн.ч., В.п.

около метро – около чего? (метро), ср.р., ед.ч., Р.п.

Картофель — мужской род, единственное число, именительный падеж.

Доски — женский род, множественное число, именительный падеж.

Телефон — мужской род, единственное число, именительный падеж.

Окно — средний род, единственное число, именительный падеж.

Урок 1

Наречия. Дефис в наречиях.

Наречия с шипящим на конце

Через дефис пишутся частицы -то, -либо, -нибудь, кое- — и разговорные частицы -таки, -ка, -тка. Например: куда-то, что-либо, кто-нибудь, кое-где, всё-таки, ну-ка.

Следует заметить, что частица таки (в значении все же, однако же, действительно) присоединяется дефисом только к глаголам и наречиям или если входит в состав сложных частиц (например: успел-таки, наконец-таки, прямо-таки, довольно-таки); во всех остальных случаях таки дефисом не присоединяется (например: купил он таки этот автомобиль).

Всегда раздельно пишутся частицы ли (ль), будто, бы (б), же (о написании частиц не и ни см. следующий раздел). Например: едва ли, то ли, вряд ли, как будто, будто бы, где бы, решил бы, что же, однако же, все же.

Упражнение 1.

Вставьте пропущенные буквы и объясните их правописание.

Шагнуть влево, справа обгоняет грузовик, уйти засветло, задолго до приказа, добраться затемно, вытереть досуха, изредка интересоваться, начать заново, засидеться допоздна, вылизать дочиста, наскоро перекусить, надолго запомнить.

Упражнение 3.

Допишите наречия.

Запросто, досыта, начисто, набело, затемно, насухо, искоса, надолго, дотемна, намертво, изредка, воедино, сызнова, добела, докрасна, сдуру, сгоряча, направо, слева. Степь выжидающе молчала. В палисаднике стало свежо и пахуче. Горячо билось сердце. Докладчик говорил слишком обще. Угрожающе надвигалась огромная лохматая туча. Ослепляюще сияло солнце. Учиться блестяще. Войскам становится невмочь. Двери открыты настежь. Он ушёл прочь. Уснули далеко за полночь.

Упражнение 4. Укажите номера предложений, в которых оба слова пишутся через дефис.

1.     ДАВНЫМ(ДАВНО), прибыв из Белграда в Берлин, Сеня пытался устроиться КУДА(ЛИБО), но не смог.

2.     Село КОГДА(ТО) было богатым, разбойничьим, торговым, но за последние (ПОЛ)ЛЕТА банды рассеялись. 

3.     Наш язык наводнён таким количеством иностранных слов, что люди (ДРУГ)ДРУГА понять не могли, говоря (ПО)РУССКИ.

4.     ИЗ(ПОД) фолианта выглядывал лист бумаги, на котором (ПОЛУ)УСТАВОМ была записана цитата из Евангелия.  

5.     В (ПОЛУ)РАЗРУШЕННОМ городе было пустынно, КАК(БУДТО) всех унёс с собой мощный ураган.

6.      (МАЛО)ПОМАЛУ на лавочках собирались люди, лузгали семечки, смеялись и (ПО)ВЕЧЕРНЕМУ мирно судачили.

7.     Пленные враги выходили (ПО)ОДНОМУ, и (В)ПЕРВЫХ рядах угрюмо плелись офицеры. 

8.     Я относился к ней (ПО)ДРУЖЕСКИ, и она была со мной (ПО)ДЕТСКИ приветлива.

9.     Вы знаете, мама, лучше мы на этом деле сэкономим ЧУТЬ(ЧУТЬ), а я потом куплю КАКУЮ(НИБУДЬ) вещицу.  

Упражнение 1.

Вставьте пропущенные буквы и объясните их правописание.

Шагнуть влево, справа обгоняет грузовик, уйти засветло, задолго до приказа, добраться затемно, вытереть досуха, изредка интересоваться, начать заново, засидеться допоздна, вылизать дочиста, наскоро перекусить, надолго запомнить.

Упражнение 3.

Допишите наречия.

Запросто, досыта, начисто, набело, затемно, насухо, искоса, надолго, дотемна, намертво, изредка, воедино, сызнова, добела, докрасна, сдуру, сгоряча, направо, слева.

Степь выжидающе молчала. В палисаднике стало свежо и пахуче. Горячо билось сердце. Докладчик говорил слишком обще. Угрожающе надвигалась огромная лохматая туча. Ослепляюще сияло солнце. Учиться блестяще. Войскам становится невмочь. Двери открыты настежь. Он ушёл прочь. Уснули далеко за полночь.

Упражнение 4. Укажите номера предложений, в которых оба слова пишутся через дефис.

Оба слова через дефис пишутся в предложениях:  1, 6, 8, 9

1. Давным-давно, прибыв из Белграда в Берлин, Сеня пытался устроиться куда-либо, но не смог.
2. Село КОГДА(ТО) было богатым, разбойничьим, торговым, но за последние (ПОЛ)ЛЕТА банды рассеялись. 
3. Наш язык наводнён таким количеством иностранных слов, что люди (ДРУГ)ДРУГА понять не могли, говоря (ПО)РУССКИ.
4. ИЗ(ПОД) фолианта выглядывал лист бумаги, на котором (ПОЛУ)УСТАВОМ была записана цитата из Евангелия.  
5. В (ПОЛУ)РАЗРУШЕННОМ городе было пустынно, КАК(БУДТО) всех унёс с собой мощный ураган.
6.  Мало-помалу на лавочках собирались люди, лузгали семечки, смеялись и  по-вечернему мирно судачили.
7. Пленные враги выходили (ПО)ОДНОМУ, и (В)ПЕРВЫХ рядах угрюмо плелись офицеры. 
8. Я относился к ней  по-дружески, и она была со мной  по-детски приветлива.
9. Вы знаете, мама, лучше мы на этом деле сэкономим  чуть-чуть, а я потом куплю  какую-нибудь вещицу.  

Упражнение 5: Раскройте скобки, где нужно — дефис

1. Говорить по-русски, по-дружески улыбнуться, сделать по-моему, по-видимому, понапрасну.
2. Кое-где, в-третьих, навряд ли, попервоначалу, по-волчьи выть.
3. Мало-помалу, долго-долго, сильно-сильно, нежданно-негаданно, крепко-накрепко.
4. Позавчера, поэтому, по-видимому, в-пятых, вдвоём.
5. Сверху, вверх, по-другому, по-дружески, кое-как.

Спишите, вставляя пропущенные буквы и раскрывая скобки.

1. 1. Братья нисколько не сомневались, что отец не будет шутить и сдержит свое слово (М.-С.). 2. Думать было некогда, уходить некуда (Б. П.). 3. Он нигде не мог найти работы (Пауст.). 4. До этого случая Шамет слышал много солдатского вранья, но сам никогда не врал (Пауст.). 5. Только казакам неоткуда взяться (Сер.). 6. Несколько раз я замечал сверху, из сада, Анфису на берегу Быстрой Сосны (Пауст.). 7. Местность кругом была ровная, прятаться было негде (Б. П.). 8. В Головлеве Он ниоткуда не встречал

 не только прямого отпора, но и даже малейшего косвенного ограничения (С.-Щ.). 9. Честно говоря, детские и юношеские годы никогда не обходятся без экзотики (Пауст.). 10. Где некогда все было пусто, голо, теперь младая роща разрослась (Н.).

Խնդիր 4            

ABC եռանկյունում , որի պարագիծը 40  է, ∠A= ∠C  :   Գտնել   AB    կողմի   երկարությունը,  եթե AC=16:

Տրված է՝ ΔABC

P = 40

∠A= ∠C

AC=16

AB = ?

Քանի որ ∠A= ∠C , AB = BC

Նշանակենք AB = BC = x

P = AC + AB + BC

40 = 16 + x + x

40 – 16 = 2x

2x = 24

x = 24 : 2 = 12

Պատ՝. 12:

Խնդիր 5

Եռանկյունը, որի պարագիծը 22 է, բարձրությամբ բաժանվել է երկու եռանկյան , որոնց պարագծերը 10 և 18 են ։ Գտնել բարձրության երկարությունը։

Տրված է՝ ΔABC

P = 22

BD ⊥ AC

PABD = 10

PCBD = 18

BD = ?

BD = ((PABD + PCBD) – P ) : 2 = ((10 + 18) – 22) : 2 = (28 – 22) : 2 = 3

Պատ՝. 3:

Խնդիր 6

ABC եռանկյան BK կիսորդը նաև   բարձրություն է։ Գտնել ABC եռանկյան պարագիծը, եթե ABK եռանկյան պարագիծը 18 է, BK=4:

Տրված է՝ ΔABC

∠ABK = ∠CBK

BK ⊥ AC

BK = 4

PABK = 18

PABC = ?

ΔABC-ը հավասարասրուն է, քանի որ գագաթից տարած բարձրությունը նաև անկյան կիսորդ է, որից հետևում է նաև միջնագիծ է։

PABK = PCBK

PABC = (PABK + PCBK) – 2 • BK = (18 + 18) – 2 • 4 = 28

Պատ՝. 28:

 Choose from the following prepositions at, by, for, from, in, on, with and complete the sentences.

1.    Where do you come from ?

2.    My cousin lives   in   Norway.

3.    They are walking on   the bridge.

4.    I don’t like flying, so I went to Paris by   bus.

5.    You can stay    with   me tonight.

6.    My birthday is  on   29th February.

7.    I’ll see you  at  Christmas.

8.    Put the books on  the table, please.

9.    I haven’t seen you  for   ages.

10.                  I like this house   by   the river.

Use the verbs in brackets to complete the sentences. Use the correct tense.
1. When I  looked (look) out of the window, I  saw (see) John.
2.  Have you ever  payed (play) the piano since you left school?
3. I  haven’t seen (not see) him for two days.
4. When he  tried (try) to open the door, he  dropped (drop) his key.
5. They have lived (live) in this house since 1987.
6. My father  was washing (wash) his car while my mother and I  preparing (prepare) dinner.
7. Did you meet (meet) her yesterday?
8. Mary has been (be) in London for three days.
9. The headmaster  entered (enter) the classroom when they  where writing (write) their exams.
10. He  bought (buy) new car last week.
11. I think that they will arrive  (arrive) tomorrow morning.
12. Last Wednesday they  played (play) chess after they  had done (do) their homework.

Choose the correct pronouns to complete the sentences.

1. The old woman lived alone, with —- to look after —-.

A) someone / her
B) anyone / herself
C) everyone / she
D) no one / her
E) anyone / she’s
2. —- two rings here on my little finger belonged to —- grandmother.

A) These / my
B) That / mine
C) Those / me
D) The / myself
E) This / my
3. When the little boy grabbed the lizard, —- tail broke off in —- hand.

A) it’s / his
B) it / him
C) its / his
D) it / one’s
E) its / he’s

4. A baby learns the meaning of words as —- are spoken by others and later uses —- in sentences.

A) their / they
B) they / them
C) they / themselves
D) it / them
E) they / it
5. Some of these clothes are —-, and the rest of —- belong to Zack.

A) yours / it
B) my / them
C) hers / their
D) me / they
E) mine / them

6. As for —-, I prefer to let people make up —- minds.

A) myself / each other’s
B) I / his own
C) mine / one another’s
D) me / their own
E) my / theirs
7. The solicitor wrote a letter to Ann and —- in which he asked us if we could settle the matter between —-.

A) I / us
B) me / us
C) myself / ours
D) mine / our
E) me / we
8. As —- cuts it as well as he does, I always have my hair cut at Johnson’s.

A) anyone
B) someone else’s
C) no one else
D) everyone
E) nobody’s
9. They decided to buy the house because —- location would allow —- to get to work very easily.

A) theirs / them
B) it / themselves
C) its / them
D) they / us
E) its / their
10. Our dog is of a very good breed as —- is the offspring of two very champion dogs and inherited —- features.

A) this / its
B) he / them
C) she / theirs
D) that / his
E) it / their

 Complete the following exercise with adjective or adverb form of the words.

1. That pitbull looks angry. (angry)

2. She spoke quietly . (quiet)

3. Erica listened to her mother carefully . (careful)

4. Mary makes  careless mistakes. (careless)

5. Children grow quickly. (quick)

6. He is very  happy today. (happy)

7. It’s raining heavily . (heavy)

8. Morgan was  seriously hurt in a car accident. (serious)

9. His situation was very serious . (serious)

Թեմա՝ Բազմություններ,նրանց միավորումն ու հատումը։

Առաջադրանքներ՝ 366;370

366. Տրված են A = {1; 2; 3} և B = {2; 3; 4; 5} բազմությունները։

ա) Ի՞նչ տարրերից են բաղկացած բազմությունները.

1) A ∪ B = {1; 2; 3; 4; 5}

2) A ∩ B = {2; 3}

բ) Կազմեք հինգ տարրերից բաղկագած C  բազմություն, որի հսմար տեղի ունի A  ∩ C = C ∩B պսյմանը։

C = {2; 3; 6; 7; 8}

գ) Գրե՛ք A և B բազմությունների բոլոր ենթաբազմությունները և յուրաքանչյուրի համար հաշվեք դրանց քանակները։

A = {1; 2; 3}    A = {2; 3};  A = {1;3};  A = {1; 2};  A = {1};  A = {2};  A = { 3} 6 հատ

 B = {2; 3; 4; 5}  B = {2; 3; 4};   B = {2; 3; 5};  B = {2; 4; 5};  B = { 3; 4; 5};  B = {2; 3};

B = {2; 4};  B = {3; 4};  B = {2; 5};  B = { 3;5};  B = { 4; 5};  B = {2};  B = {3};  B = {4};  B = {5}  14 հատ

370. ա) Գրառեք 10-ից մեծ և 50-ից փոքր պսրզ թվերի բազմությունը։

A = {11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47}

բ) Գրառեք 40-ից փոքր և 6-ի հետ փոխադարձ պսրզ թվերի բսզմությունը։

A = {1, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 25, 29, 31, 35, 37}

գ) Գրառեք այն երկնիշ թվերի բազմությունը, որոնք 11–ի բաժանելիս տալիս են 7 մնացորդ։

A = {18, 29, 40, 51, 62, 73, 84, 95}

դ) Գրառեք 100-ից փոքր սյն զույգ թվերի բազմությումը, որոնք 3-ի բազմապատիկ են։։

A = {6, 12, 18, 24, 30, 36, 42, 48, 54, 60, 66, 72, 78, 84, 90, 96}